Faecal Microbiota Transplantation (Dışkı Nakli, Gaita Nakli) Nedir?

İçindekiler

Faecal Microbiota Transplantation (Dışkı Nakli, Gaita Nakli) Nedir?

Faecal Microbiota Transplantaion (FMT), uluslararası literatürdeki kısa adıyla FMT olarak adlandırılan, halk arasında ”Dışkı Nakli” veya ‘‘Gaita Nakli” olarak da bilinen prosedürde sağlıklı ve biyoçeşitliliği yüksek donörden (verici, bağışçı) alınan gaitanın birtakım işlemlerden geçirildikten sonra hazırlanması ile elde edilen nakil materyalinin hastanın kalın bağırsağına aktarılması işlemidir.

Fmt Tedavisine Niçin İhtiyaç Duyulur?

İnsan vücudunun belirli bölgelerinde, bizimle birlikte yaşayan, bize zarar vermeyen, aynı zamanda fayda üreten, bulunduğu bölgenin en önemli antimikrobiyal defans hattını oluşturan, enzimatik fonksiyonları sayesinde besinlerin sindirilmesini sağlayan, bulunduğu bölgenin asidite ve nemliliğine katkıda bulunan, yaşamsal önemdeki bazı yapıların sentezini sağlayan (vitamin, nörotransmitter vb.), bulunduğu bölgede mukus yapısının oluşmasına ve korunmasına katkı sunan, sürekli olarak kendini yineleyen, çok hızlı çoğalma kabiliyetinde olan, yaşam süreleri saatlerle sınırlı, binlerce çeşitlilikte olup, çoğu bakteri, virüs ve mayalardan oluşan, trilyonlarca tek hücreli canlı ile huzur, ahenk ve uyum içinde birlikte yaşarız. Bu tek hücreli canlılar tamamı FLORA olarak adlandırılır. Floramız olmadan yaşayabilmemiz mümkün değildir. İnsanoğlu kendini Dünyanın hakimi olarak görür, fakat yaşam döngüsü içinde işler yolunda gittiği sürece tek hücreli mikroba bile muhtaç olduğunun farkında değildir.

FLORA, bulunduğu bölgeye göre kolon (KALIN BAĞIRASAK) florası, ağız içi florası, dış kulak yolu florası, genital bölge florası, cilt florası şeklinde isimlendirilir.

KOLON floramızda biyoçeşitliliğin azalması sonucu oluşan hastalıkların şifa bulması amacıyla FMT tedavisine ihtiyaç duyulur.

Sindirim sisteminde, ömrünü dolduran flora elemanları doğal yolla ilerleyerek kalın bağırsak son kısmı olan rektumda depolanır ve anal yoldan atılır. Çok kısa yaşam döngüsü olan flora üyeleri kendilerini sürekli olarak yeniler. GAİTA hacminin %70’i ölü ve canlı flora atıklarından oluşur.

Flora Nasıl Oluşur?

Doğum öncesindeki yaşanan süreçlerden başlayarak, doğum şeklinin nasıl olduğu, kişinin kaç haftalık doğduğu, doğum kilosu, ne kadar süre ve yeterlilikte anne sütü aldığı, beslenme yeterliliği, geçirdiği hastalıklar, çok yakın çevresindeki kişilerin sayısı, yakın çevresindeki kişilerin flora biyoçeşitliliği, yaşadığı çevrenin sağlıklılığı vb. faktörler insanın florasının oluşmasında belirleyici faktörlerdir. Çünkü floramızı temas ettiğimiz çevreden kazanırız.

Kolon Florası Nasıl Bozulur?

Uzun süreli antibiyotik kullanımı, beslenme yetersizliği, beslenme bozukluğu, hijyenik koşullarda su ve besine ulaşmadaki yetersizlik, geçirilen cerrahi girişimler (özellikle sindirim sistemi cerrahisi), uzun süre ağızdan beslenmenin yapılamaması (Koma süreçleri, yoğun bakım tedavileri, ölüm oruçları, açlık grevleri vb.), kanser tedavileri (kemoterapi, radyoterapi), tarımsal üretimde kullanılan ilaç kalıntıları (pestisit), GDO’lu ürün tüketimi, uzun süreli yıpratıcı enfeksiyon hastalıkları (sepsis, hastane enfeksiyonları, pnömoni, menenjit, dizantezi, kolera vb.), kronik ishal, endüstriyel gıda ürünleri kullanmak vb. faktörler nedeniyle kalın bağırsak floramızın biyoçeşitliliğinde azalma ve konfügürasyonunda bozulmalar olabilir.

Kolon Florası Bozulursa Hangi Hastalıklar Ortaya Çıkar?

Kolon Florası kütlesel ve sayısal olarak azalan kişilerde, kaybedilen floranın yerini ya diğer flora üyeleri ya da patojen (hastalık yapan) mikroorganizmalar istila eder. Buna bağlı olarak bağırsak hareket bozuklukları (IBS, ishal, konstipasyon, aşırı gaz), sindirim bozuklukları (Çölyak Hastalığı vb.), emilim bozuklukları, bağırsak yüzey hasarına bağlı hastalıklar (Ülseratif Kolit, Crohn Hastalığı) ortaya çıkar. Obezite oluşmasındaki en önemli etkenlerden biri karbonhidrat florasının baskın hale gelmesidir. Çevrenizde sıklıkla duyarsınız ”ekmek yemeden doymuyorum” veya ”tatlı yemeden doymuyorum”. Bu sözler tamamen doğrudur ve o kişide karbonhidrat florasının hakim olduğunu gösterir. Floranın bozulmasıyla birlikte bu hastalıkların ve şikayetlerin birden fazlası aynı kişide görülebilir.

Fmt Tedavisi Kimler İçin Gereklidir?

Kolon flora hasarına bağlı olarak gelişen yukarıda belirtilen hastalığı olanlarda FMT tedavisi etkindir. Bağışıklık sistemi kaynaklı hastalığı olanlarda bağışıklığı güçlendirmek için FMT yapılabilir. Clostridium Difisili tedavisinde FMT uygulanmaktadır. Obezite, Gıda Alerjisi, Otizm, Alzheimer Hastalığı ve otoimmün hastalıklarda FMT tedavisinin etkin olduğunu gösteren birçok çalışma vardır.

Fmt Tedavisinde Amaçlanan Şey Nedir?

FMT tedavisindeki amaç, bozulmuş floranın yeniden restore edilmesidir. Kolon florası yeterli biyoçeşitlilikte restore edilebilirse, kolon florası hasarından kaynaklı hastalıklar tedavi edilebilir.

Fmt, İhtiyacı Olan Her Hastaya Uygulanabilir Mi?

Kolonda aktif kanaması olmayan, FMT yapılabilmesi için kolonoskopi şartları uygun olan her hastaya FMT uygulanabilir.

Fmt Tedavisi İçin Yaş Sınırlaması Var Mıdır?

FMT tedavisi herhangi yaş sınırı yoktur.

Kimlere Fmt Tedavisi Yapılamaz?

Bağırsak hareketinin olmadığı ”İLEUS” olarak tanımlanan olgularda, aktif kolonik kanaması olanlarda, sepsis ve koma tablosunda FMT yapılamaz.

Fmt Tedavisi Zor Bir İşlem Midir?

FMT zor bir uygulama değildir. Ön hazırlıkları, transfer materyalinin hazırlanması ve doğru kişiye doğru zamanda uygulamanın yapılmasına karar verilmesi, ciddi deneyim gerektirir.

Fmt Tedavisinde Donör Seçimi Nasıl Yapılır?

FMT tedavisinde aşağıdaki tablolardaki kriterlere göre donör seçimi yapılır. (Lütfen aşağıdaki tablo 1 ve tablo 2’ye bakınız). Tablolarda da görülebileceği gibi donörün sağlıklı olması, bulaşıcı herhangi hastalık riski taşımaması, doğal besleniyor olması, yeterince anne sütü almış olması en önemli faktörlerdendir.

Fmt Tedavisi Kaç Seans Yapılır?

En az bir seans uygulanır. Fakat ideal olanı birer hafta ara ile beş seans uygulanmasıdır.

Fmt Tedavisinden Sonra Etkisi Ne Zaman Görülmeye Başlar?

FMT sonrası etki saatler içinde başlar. Optimal etkinlik 3 haftada ortaya çıkar.

Fmt Tedavisinde Donör Aynı Cinsiyetten Mi Olmalıdır?

Hayır. Donörün hasta ile aynı cinsiyette olması gerekmez.

Fmt Tedavisinde Donör Yakın Akrabalardan Mı Olmalıdır?

Hayır. Donör ile hasta arasında genetik akrabalık aranmaz.

Fmt Tedavisinde Donör İle Hasta Aynı Kan Grubunda Mı Olmalıdır?

Hayır. Donör ile hastanın aynı kan grubundan olması gerekmez.

Fmt Kaç Donör Kullanılarak Yapılmalıdır?

FMT tedavisindeki amaç biyoçeşitliliği artırmak olduğu için, ne kadar fazla donör kullanarak yapılır ise FMT etkinliği ve başarısı o oranda artar.

Kullanılan Nakil Materyaline Göre Kaç Tip Fmt Vardır?

Gaitanın donörden alındıktan sonra bekletilmeden yapılan FMT (Real Time FMT)
Dondurularak saklanan materyal kullanılarak yapılan FMT (Frozen FMT)
Kapsül formunda hazırlanarak oral yoldan alınan FMT (Kapsül FMT)

En Etkili Fmt Hangi Tip Nakil Materyali Kullanılarak Yapılandır?

En etkili FMT tipi ”Real Time FMT’‘dir. Çünkü FMT ile aktarılmak istenilen canlı flora örnekleridir. Canlı floranın kolonda yaşayabilme ve tutunabilme şansı en fazla ”Real Time FMT’ ile mümkündür. Frozen FMT’de başarı oranı daha düşüktür. Kapsül FMT ise bunlar içerisinde başarı oranı en düşük olandır.

Uygulama Şekillerine Göre Kaç Tip Fmt Vardır?

Lavman şeklinde FMT uygulaması (Rektal yoldan lavman)
Endoskopik FMT uygulaması
Kolonoskopik FMT uygulaması
Endoskopik ve kolonoskopik kombine FMT uygulaması (Başarı oranı en yüksek uygulamadır)
Kapsül FMT

Fmt’de Donör Güvenliği Nedir?

Donör seçiminde tablo 1 ve 2 kriterlerine göre donör ön adayları belirlenir. Daha sonra ön adaylar genel muayene ve sorgulamadan geçirilir. Burada da herhangi problem olmaz ise bir takım kan, gaita ve idrar testleri yapılır. Burada da problem olmaz ise donör olarak kabul edilir.

Donörler yeterli incelemeden geçirilmez ise donörden hastaya bazı hastalıkların bulaşma riski vardır. Öncelikle donörün yaşam biçimi ve öz geçmişi iyi bilinmelidir. Bu sorgulama ve incelemelerdeki asıl amaç biyoçeşitliliği yüksek donör adayını belirlemektir.

Fmt Uygulamasının Komplikasyonları Var Mıdır?

Her tedavi birtakım riskleri barındırabilir. Burada tedaviye karar verirken fayda-zarar hesabı yapılır. Elde edilecek fayda daha yüksek ise tedavi yapılır. FMT tedavisinde karşılaşılabilecek komlikasyonlar:

Ateş
Karın ağrısı
Sepsis (genel enfeksiyon)
Kolonoskopi uygulamasına bağlı komplikasyonlar( kanama, perforasyon vb)
Hastalık bulaşması

Kolonoskopiye bağlı oluşabilecek komplikasyonlar ekibin deneyimi ile doğru orantılıdır. Diğer komplikasyonlar da hasta seçimi uygun yapıldığı taktirde çok nadiren de olsa görülebilir.

Endoskopik Ve Kolonoskopik Fmt Nasıl Yapılır?

Her iki uygulama da hastanede, ameliyathane koşullarında, gerekli bağırsak temizliği yapıldıktan sonra, anestezi altında yapılır. Bu esnada hasta herhangi şey hissetmez.

Endoskopik Ve Kolonoskopik Fmt Uygulaması Ne Kadar Sürede Yapılır?

Her bir işlemin uygulanma süre ortalama 15-20 dakika kadar sürer. İşlemden 2 saat sonra hastalar taburcu edilir ve günlük yaşantılarına dönerler. FMT uygulaması hastanede yatış gerektirmez.

Fmt Öncesi Ve Sonrası Hastanede Kalmak Gerekir Mi?

Hayır.

Fmt Mevcut Hastalığımızı Daha Da Kötü Yapar Mı?

Hayır.

Kapsül Fmt Nedir?

Donörden alınan gaitanın işlenerek kapsül içerisine yerleştirilmesi ve hastanın oral yoldan fekal içeriği alması işlemidir.

Dondurulmuş (Frozen) Fmt Nedir?

Donörden alınan gaita örneğinin -40 ⁰C’de dondurularak muhafaza edilmesidir. Gerektiğinde dondurulmuş materyal kullanılarak FMT yapılmasıdır.

Canlı (Real Time) Fmt Nedir?

Donörden alınan gaita hiç bekletilmeden hazırlanarak yapılan FMT uygulamasıdır.

Doç Dr Murat Kanliöz
Genel Cerrahi Uzmanı

Tablo 1: Donör Seçiminde Hariç Tutma Kriterleri

Son Üç Aya Ait Kriterler

Son Altı Aya Ait Kriterler

Zamandan Bağımsız Kriterler

-Hastaneye yatanlar

-intravenöz tedavi alanlar

-Canlı aşı yaptıranlar

-Antibiyotik kullananlar

-Antifungal kullananlar

-Paratiz tedavisi yapılanlar

-Antiviral kullananlar

-Diş tedavisi yapılanlar

-Cerrahi girişim geçirenler

-Hayvan ısırma öyküsü olanlar

-Açık yaralanması olanlar

-İshal olanlar

-Şüpheli cinsel ilişki

-Aktif enfeksiyon geçirenler

-Doğum yapanlar

-Riskli bölgelere seyahat

-Kemoterap

-Radyoterapi

-Hormonoterapi

-İmmünsüpresif tedavi

-Yoğun bakım tedavisi

-7 günü geçen oral STOP

-Majör cerrahi girişim

-Kan transfüzyonu

-HAV enfeksiyonu geçirenler

-Zirai ilaçlarla temas

-HIV enfeksiyonu taşıyıcısı (AIDS Hastalığı) olmak

-Hepatit B enfeksiyonu taşıyıcısı olmak

-Hepatit C enfeksiyonu taşıyıcısı olmak

-Kronik Enfeksiyöz Hastalığı Olanlar

-BMI: 20 kg/m²‘den zayıf olanlar

-BMI: 30 kg/m²‘den kilolu olanlar

-İnsülin Kullanan Diabet Hastaları

-Otoimmün Hastalığı Olanlar

-Ülseratif Kolit Hastaları

-Crohn Hastaları

-Çölyak Hastaları

-Laktoz İntoleransı Olanlar

-Sindirim Sistemi Kanseri Tanısı Konulanlar

-Sindirim Sistemi Cerrahisi Geçirenler (Apandektomi hariç)

-6 aydan az anne sütü alanlar

-Geçirgen Bağırsak Sendromu (LGS) tanısı konulanlar

-Uyuşturucu bağımlıları

-Alkolikler

-Sağlık çalışanları

-Hayat kadınları

-Homoseksüeller

-50 yaş üstü olanlar

-Şizofrenler

-Otistikler

-Toksik sanayi çalışanları

-Hamileler

-Üç haftadan fazla ağızdan beslenin durması

(*Kaynak: Kanlioz M, Ekici U, Ferhatoğlu MF. Total Gastrointestinal Flora Transplantation in the Treatment of Leaky Gut Syndrome and Flora Loss. Cureus. 2022 Nov 3;14(11):e31071. doi: 10.7759/cureus.)

Tablo 2: Donör Kalite Puanlaması

Kriter	Puan								Donör Puanı
Yaş (yıl)	0-20 yıl → 5				21-30 yıl→ 4	31-40 yıl→ 3	41-50yl→ 2	50+ yıl→ 1
Anne Sütü (ay)	1-6 ay↓→ 6				6 ay↑ → 9	9 ay↑→ 12	12 ay↑→15	24 ay↑→18
Yaşadığı Yer	Kırsal → 10				Şehir→ 3		Metropol→ 0
Kemoterapi	Almadı → 10	Aldı → 0
Radyoterapi	Almadı → 10	Aldı → 0
Hormonoterapi	Almadı → 10	Aldı → 0
3Hafta↑Antibiyotik	Almadı → 10	Aldı → 0
İmmünsüpresif Tedavi	Almadı → 10	Aldı → 0
Oral Beslenme Durması	Durmadı→ 10				7 gün ↓ → 5		7+ → 0
Yoğun Bakım Tedavisi	Olmadı→ 10				7 gün ↓ → 5		7+ → 0
DM öyküsü	Yok → 10				Prediyabet→ 3		Diyabet → 0
Alerjik hastalık	Yok → 5		Var → 0
Otoimmün Hastalık	Yok → 5		Var → 0
Ailede otoimmün hastalık	Yok → 2		Var → 0
Endüstriyel Gıda Tüketimi	Yok → 5				Çok az → 2		Var → 0
Dizanteri Öyküsü	Yok → 5				3≤ → 2		4≥ → 0
Gastroenterit Öyküsü	Yok → 5				5≤ → 2		6≥ → 0
GIS cerrahisi	Yok → 10			Var → 0
Kronik ilaç kullanımı	Yok → 5			Var → 0
Beslenme bozukluğu	Yok → 10			Var → 0
Alkol kullanımı	Yok → 10				Nadiren→ 2		Çok sık → 0
Toplam Puan:
Puana Göre Donör Kalitesi 125 puan ve ↑: İdeal Donör 100-124 puan: Çok İyi Donör 90-99 puan: İyi Donör 80-89 puan: Kabul Edilebilir Donör 70-79 puan: Kalitesiz Donör 69-↓ puan: Çok Kalitesiz Donör									Toplam Donör Puanı: